css template

Istorijat Mionice

image

Iako je mionički kraj nedovoljno arheološki istražen, posedujemo dosta podataka o materijalnim tragovima iz veoma starih epoha ljudske prošlosti. Najbolji dokaz za to je otkriće Šalitrene ili Velike pećine, u klisuri reke Ribnice u selu Brežđe, nadomak Mionice. Tu su otkriveni najstariji tragovi ljudskog trajanja na području zapadne Srbije koji se vezuju za epohu srednjeg paleolita, što odgovara vremenu od 80.000-40.000 godina starosti, kao i materijal starčevačke kulture, koja se razvijala na ovim prostorima oko 5.000 godina pre nove ere. Ukupan pronađeni arheološki materijal iz Šalitrene pećine svrstava ovo nalazište u red najznačajnijih i najstarijih staništa čoveka na centralnobalkanskim prostorima. U predrimsko doba, do prvog veka nove ere, već su poznata plemena koja naseljavaju oblast severozapadne Srbije, kojoj pripada i ovaj kraj. Prema novijim istraživanjima područje severozapadne Srbije naseljavali su Skordisci, Panoni i Autarijati. Prostiranjem Tribala istočno od reke Kolubare, celom njenom desnom obalom, upućuje na zaključak da je prostor njenih desnih pritoka pripadao njima. Saznanjem o prisustvu ovih zajednica na prostoru severozapadne Srbije potvrđuje da su i oni učestvovali u oplemenjivanju ovog prostora, koji je kasnije za Slovene postao domovina.

Istorija severozapadne Srbije početkom prvog veka nove ere vezuje se za istoriju Rimskog carstva, i ostaje njen sastavni deo kroz ceo stari vek. Najpre se oblast između Save, Drine i Kolubare nalazila u sastavu rimske provincije Ilirik, kasnije je podeljena, pa je deo oblasti pripadao provinciji Dalmaciji, a deo provinciji Panoniji. U vreme poznog carstva cela teritorija Srbije pripadala je provinciji Meziji. Tako je ostalo do podele Rimske imperije 395. godine kada se severozapadna Srbija našla na granici između dva carstva i potpala pod vizantijsku vlast. Na području mioničke opštine pronađeni su ostaci iz rimskog perioda u selu Donji Mušić, na mestu Miloševića imanje na desnoj obali reke Toplice i na lokalitetu Obarci u selu Virovac. Pretpostavlja se da je na kraju rimskog carstva tu postojala manja Villa rustica.

 

Po dolasku Slovena na Balkansko poluostrvo, krajem 6. i početkom 7. veka vizantijska vlast je iščezla u njegovim severnim delovima. Područje severozapadne Srbije nalazilo se jedno vreme pod vlašću Bugara, da bi se početkom 11. veka ponovo učvrstila vlast Vizantije, ali ne zadugo. Njena vlast u ovim krajevima konačno prestaje posle 1180. godine. Od tada današnja severozapadna Srbija ostaje pod mađarskim uticajem i područje sliva Kolubare i Mačve u srednjem veku Mađari nazivaju „Onostrani Srem“. Od 13. veka kada su Mađari osnovali banovinu Mačvu za „Onostrani Srem“ se upotrebljava i ovo ime. Srednjovekovna Srbija nije nikada uspela da potpuno potisne Ugarsku sa ovog područja. Njime je kao ugarski zet upravljao kralj Dragutin od 1284. do smrti 1316. godine kao „sremski kralj“. Posede u Mačvanskoj banovini imao je knez Lazar, a njome je kao ugarski vazal upravljao do svoje smrti i njegov sin despot Stefan Lazarević. Najznačajniji srednjovekovni lokaliteti na mioničkom području su ostaci srednjovekovnog utvrđenja Bela stena kod Krčmara i Verimirovi dvori u selu Ključu, koji predstavljaju ostatke kompleksa građevina verovatno iz poznog srednjeg veka, koji je mogao da bude dvor nekog značajnog feudalca, a narodno predanje ga vezuje za Velimira, vlastelina kneza Lazara.

 

Daleka prošlost, kada je Srem kao oblast dopirao duboko uz Kolubaru i oko nje, ostavila je traga u narodnom sećanju. Predanje kaže da se Mionica neko vreme u srednjem veku zvala Tuvari, a da je knez Lazar naselje nazvao Mali Srem, jer je bio lepo dočekan od tamošnjeg vlastelina i bio zadivljen lepotom ovoga kraja. Kada je selo od Turaka opustelo tamo se doselio neki Živko iz užičke Mionice i preneo ime svog rodnog sela preko Maljena u Kolubaru. Prvi pomen Mionice spada u 1719. g. kada se pominje u popisu pograničnih nahija Srbije posle Požarevačkog mira. Prema spisku sela Valjevske eparhije 1735. godine selo Mionica je imalo 15 domova, a po haračkim tefterima 1818-1821. g. čak 38.

U toku Prvog i Drugog srpskog ustanka kao i posle oslobađanja Srbije od Turaka zadržala se administrativna podela zemlje na nahije, a ovih na kneževine. Od kraja 18. veka valjevska nahija bila je podeljena na tri knežine: podgorsku, kolubarsku i tamnavsku. Sredinom prve polovine 19. veka Mionica je postala administrativno središte nekadašnje kolubarske knežine. Poznato je iz prvog popisa sela iz 1818. godine da joj je pripalo 66 sela. Dok je postojala knežina, njeno središte bilo je u kući aktuelnog kneza: kod Grbovića u Mratišiću, Rakića u Mionici ili Jovice Milutinovića u Sankoviću. Pomenuti kolubarski knezovi odigrali su značajnu ulogu u borbi protiv Turaka u Prvom i Drugom srpskom ustanku, kao i u izgradnji srpske države u 19. veku. Među njima prvi su se istakli Grbovići iz Mratišića na čelu sa knezom Nikolom i njegovim sinom Milovanom koji su aktivno učestvovali u Prvom srpskom ustanku i spadaju u red najznačajnijih knezova srpske nahije. Izuzetno značajna ličnost bio je i knez Raka Tešić iz Mionice učesnik u Prvom i Drugom srpskom ustanku i ministar prosvete u oslobođenoj Srbiji. Veoma su značajni njegovi potomci prozvani po njegovom imenu Rakićima. Oni su više od sto godina vršili javnu službu i isticali se u političkom, kulturnom i književnom životu Srbije. Potomak Rake Tešića je poznati srpski pesnik Milan Rakić. Kolubarski knez Jovica Milutinović iz sela Sanković naročito se istakao i proslavio u Drugom srpskom ustanku, jer ga je u zapadnoj Srbiji takoreći sam vodio. U manastiru Bogovađa delovao je kao iguman Hadži Ruvim, osnivač slikarske škole, koja je postala umetnički centar ondašnje Srbije, a manastir upamćen i kao središte Praviteljstvujuščeg sovjeta u Prvom srpskom ustanku. Svakako treba pomenuti i Petra Čitaka iz Mušića, člana prvog Valjevskog suda 1805. godine.

 

 

Kada je tridesetih godina 19. veka došlo do nove teritorijalno-administrativne podele, knežine su najpre pretvorene u kapetanije, a kasnije su nazvane srezovima. Mionica postaje centar Kolubare i sedište Kolubarskog sreza. Prilikom svog putovanja po Srbiji, putopisac Feliks Kanic posetio je i opisao Mionicu u drugoj polovini 19. veka, u svom delu „Srbija, zemlja i stanovništvo“, beleži: „Kao sresko mesto Mionicu karakterišu zgrada načelstva, tri mehane, škola podignuta 1864. godine i Bogorodičina crkva sa visokim tornjem, osvećena 1856. godine. Po okolnim visovima raštrkane velike zadružne kuće počele su polako da nestaju. Na njihovom mestu javlja se veći broj malih, jer proces raspadanja zadruga sve više uzima maha. Ranije je tamo bilo veoma bogatih seljaka. Tako je npr. Raka Tešić 1820. godine o sopstvenom trošku popravio crkvu Svetog Petra i Pavla nekadašnjeg manastira Ribnica, koja je bila obnovljena 1518. godine, a čiju je romantiku pojačavala jedna tajanstvena pećina...“

Iz ovih podataka se vidi da Mionica polako dobija konture buduće varoši, jer njen ekonomski značaj sve više raste. Prvi stanovnici buduće varoši bili su ugostitelji, zanatlije i trgovci. Ali trebalo je uložiti mnogo truda da bi se državne vlasti ubedile u opravdanost proglašenja Mionice za varoš. Trebalo je nadvladati prepreke postavljene iz Valjeva koje se bojalo da će time biti ugrožen njegov razvoj. Ali pošto je Mionica bila pored Valjeva ekonomski i politički centar gornje Kolubare proglašena je za varoš 1. januara 1895. godine. Tako je proglašenjem kralja Aleksandra Obrenovića ozvaničeno izrastanje Mionice u naselje gradskog tipa. To proglašenje obeležilo je početak nove epohe u istoriji ovog mesta.

Verica Simić, prof.istorije


image

image

image